2024 I, I Upravljanje prirodnim uslovima i procesima, pp. 103-111
|
|
Spatial differentiation of the intensity of soil erosion according to predominant geographical factors in the municipality of Rekovac
Prostorna diferencijacija intenziteta erozije zemljišta prema dominantnim geografskim faktorima u opštini Rekovac
Keywords: erosion potential model (EPM); geographical indicators; Principal component analysis (PCA); municipality of Rekovac
Ključne reči: model potencijala erozije (MPE); geografski indikatori; analiza glavnih komponenti (PCA); ruralna naselja; opština Rekovac
Abstract
One of the central tasks of modern geography and environmental science is to determine the extent of the threat posed by soil erosion in an area and to identify the fundamental causes of the spatio-temporal variability of this process. The main objectives of this research are the following: 1) quantification of soil erosion in the Rekovac settlement; 2) multivariate analysis of selected geographical factors; 3) spatial differentiation of settlements according to the most important geographical factors. The erosion potential model (Gavrilović S. method) was applied to determine soil erosion in 2012. Spatial differentiation of the intensity of soil erosion in the municipality was carried out using Principal component analysis (PCA) based on 18 selected geographical indicators. The assessment of the suitability of the data for PCA showed that the analysis was justified with KMO=0.741 and p=0.05. In the municipality of Rekovac, the average erosion coefficient is Z=0,355. It ranges from Z=0,147 to Z=0,550. The specific annual gross erosion amounts to Ws=595 m3/km2/ God. It ranges from Ws =158 m3/km2/god. to Ws =1039 m3/km2/god. The intensity of soil erosion in the settlements of the municipality of Rekovac is most strongly influenced by physical-geographical factors (rock complex of Neogene sediments, morphometric features, forest cover), land use changes and demographic factors (population density, vitality index, average age, proportion of old population, change in household size).
Sažetak
Određivanje stepena ugroženosti erozijom zemljišta na nekom prostoru, kao i identifikacija osnovnih uzroka prostorno-vremenske varijabilnosti ovog procesa je jedan od ključnih zadataka savremene geografije i nauke o životnoj sredini. Osnovni ciljevi ovog istraživanja su: 1) kvantifikacija erozije zemljišta u naseljima opštine Rekovac; 2) multivarijantna analiza izabranih geografskih faktora; 3) prostorna diferencijacija naselja prema najdominantnijim geografskim faktorima. Model potencijala erozije (metod Gavrilović S.) je primenjen za identifikaciju erozije zemljišta 2012. godine. Prostorna diferencijacija intenziteta erozije zemljišta u opštini je izvršena primenom Analize glavnih komponenti - PCA, na osnovu 18 izabranih geografskih indikatora. Procena podobnosti podataka za PCA je pokazala da je analiza opravdana pošto je KMO=0,741 i p=0,05. U opštini Rekovac prosečan koeficijent erozije je Z=0,355. Kreće se u rasponu od Z=0,147 do Z=0,550. Specifična produkcija nanosa iznosi Ws =595 m3/km2/god. Kreće se u rasponu od Ws =158 m3/ km2/god. do Ws =1039 m3/km2/god. Na intenzitet erozije zemljišta u naseljima opštine Rekovac najveći uticaj imaju fizičko-geografski faktori (stenski kompleks neogenih sedimenata, morfometrijske karakteristike, šumski pokrivač), promene u načinu korišćenja zemljišta, i demografski faktori (gustina naseljenosti, indeks vitalnosti, prosečna starost, udeo starog stanovništva, promena veličine domaćinstva).
|