|
Uticaj klimatskih i hidroloških parametara na kvalitet vode reke Tise u Srbiji
The influence of climatic and hydrological parameters on the water quality of the Tisa river in Serbia
aUniverzitet u Novom Sadu, Prirodno-matematički fakultet, Srbija bUniverzitet u Prištini sa privremenim sedištem u Kosovskoj Mitrovici, Prirodno-matematički fakultet, Srbija cUniverzitet u Novom Sadu, Institut BioSens, Novi Sad
e-adresa: milanap@dgt.uns.ac.rs, dragan.dolinaj@dgt.uns.ac.rs, vladimir.stojanovic@dgt.uns.ac.rs, nikola.milentijevic@pr.ac.rs, mirjana.radulovic@biosense.rs
Projekat: Istraživanje je podržao projekat pod nazivom: "Unapređenje životne sredine u Vojvodini u cilju prilagođavanja klimatskim promenama i smanjenja rizika od elementarnih nepogoda" (br. 142-451-3485/2023-01) koji finansira AP Vojvodina
Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija Republike Srbije (institucija: Univerzitet u Novom Sadu, Prirodno-matematički fakultet) (MPNTR - 451-03-68/2020-14/200125)
Sažetak
Klimatski i hidrološki faktori kao što su temperatura, padavine i proticaj igraju značajnu ulogu u formiranju fizičkih i hemijskih karakteristika rečne vode. U radu se istražuje uticaj ovih parametara na kvalitet vode reke Tise u Srbiji. Merenja su vršena na mesečnom nivou, a analiziran je period 2008-2021. godine. Urađena je korelaciona analiza između svake hidrološke stanice (Martonoš, Novi Bečej i Titel) i njoj najbliže meteorološke stanice (Senta, BečejiZrenjanin). Analiziranajevarijabilnost sledećihparametarakvaliteta vode: opšti parametri (pH i suspendovane materije), parametri kiseoničnog režima (DO, BPK, HPK i ukupni organski ugljenik), nutrijenti (nitrati, nitriti, ortofosfati, amonijum joni i ukupni azot) i parametari saliniteta (sulfati, hloridi i elektro provodljivost) u odnosu na klimatske (temperaturu i padavine) i hidrološke (proticaj) parametre na reci Tisi, u Srbiji. Dobijeni rezultati jasno pokazuju da klimatski parametri i proticaj nemaju značajnu međusobnu vezu sa fizičko-hemijskim parametrima koji određuju kvalitet vode na reci Tisi. Drugim rečima, u najvećoj meri, antropogenim uticajem bitno je umanjen kvalitet vode reke Tise. Određeni uticaji između klimatskih, hidroloških i fizičko-hemijskih parametara su uočljivi a oni su najviše izraženi između proticaja i suspendovanih materija (0.504), rastvorenog O2 i temperature vode i vazduha (-0.919), nutrijenata (NO3, NO2 i ukupnog N) i temperature vode i vazduha (0.795), kao i proticaja i hlorida (-0.539). Razumevanje ovih odnosa je ključno za efikasno upravljanje vodnim resursima i za očuvanje životne sredine. Kroz sveobuhvatnu analizu i interpretaciju podataka, ovo istraživanje ima za cilj da pruži uvid u složene interakcije između klimatskih i hidroloških varijabli i parametara kvaliteta vode, doprinoseći razvoju strategija za održivo upravljanje rečnim ekosistemom. Takođe neophodan je kontinuirani monitoring da bi se sprovele efikasne mere prilagođavanja koje promovišu dugoročnu održivost slatkovodnih resursa.
Abstract
Climatic and hydrological factors such as temperature, precipitation and flow play significant roles in shaping the physical and chemical characteristics of river water. This paper investigates the influence of these parameters on the water quality of the Tisa River in Serbia. Measurements were performed on a monthly basis, and the period 2008-2021 was analyzed. A correlation analysis was performed between each hydrological station (Martonoš, Novi Bečej and Titel) and the nearest meteorological station (Senta, Bečej and Zrenjanin). The variability of the following water quality parameters was analyzed: general parameters (pH and suspended solids), oxygen balance parameters (DO, BOD, COD, and total organic carbon), nutrients (nitrates, nitrites, orthophosphates, ammonium ions and total nitrogen) and salinity parameters (sulphates, chlorides and electrical conductivity) in relation to climatic (temperature and precipitation) and hydrological (fl ow) parameters in the Tisa River, section in Serbia. The obtained results clearly show that the climatic parameters and fl ow do not have a significant mutual relationship with the physical-chemical parameters that determine the water quality on the Tisa River. In other words, antropogenic action significantly reduced the quality of the Tisa River. Certain influences between climatic, hydrological and physico-chemical parameters are noticeable, and they are most expressed between flow and suspended materials (0.504), dissolved O2 and water and air temperature (-0.919), nutrients (NO3, NO2 and total N) and water and air temperature (0.795), as well as flow and chlorine (-0.539). Understanding these relationships is crucial for effective water resource management and environmental conservation eff orts. Through comprehensive analysis and data interpretation, this research aims to provide insights into the complex interactions between climatic and hydrologic variables and water quality parameters, contributing to the development of strategies for sustainable river ecosystem management. Continuous monitoring is also necessary to implement effective adaptation measures that promote the long-term sustainability of freshwater resources.
|